ضریب تاثیر یک مجله بسامد  استناد به مقالات آن را در ادبیات علمی منعکس می کند.ضریب تاثیر با تقسیم تعداد استنادهای جاری به مقاله های منتشر شده در یک مجله خاص در دو سال گذشته بر تعداد کل مقالات منتشر شده در آن مجله خاص در همان دوره دو ساله محاسبه می شود.بعنوان مثال ضریب تاثیر سال 2002 برای مجله X با تقسیم کل استنادها در طول سال 2002 به مواردی است که در طول سالهای 2000 و 2001 در مجله X مشاهده شده اند به تعداد مقالات منتشر شده در مجله X در سالهای 2000 و 2001 محاسبه می شود.(شکل 1).ضریب تاثیر در دهه 60 میلادی پس از گسترش بعنوان معیاری کمی در  سنجش کیفیت مجلات مقبولیت یافت.ضریب تاثیر به منظور انتخاب مجلات برای مجموعه کتابخانه مورد استفاده کتابداران قرار می گیرد ،وهمچنین در برخی از کشورها برای ارزشیابی شخصی دانشمندان و موسسات به منظور ارتقاء اهداف آموزشی و تخصیص اعتبارات به کار برده می شود.البته جای تعجب ندارد که برخی از افراد روشهای محاسبه ضریب تاثیر را مورد انتقاد قرار داده اند.با این حال بررسی های تجربی برای نشان دادن صحت و یا عدم صحت سنجش کیفیت مجلات با استفاده از ضریب تاثیر بسیار کمیاب هستند.

استفاده از ضریب تاثیر بعنوان شاخص نشان دهنده کیفیت یک مجله مبتنی بر این نظریه است که بسامد استنادهابطور دقیق اهمیت آن مجله را برای کاربران نهائی مجله مذکور اندازه می گیرد.این نظریه برای مجلاتی که مخاطبین آنها پژوهشگرانی هستند که بسیاری از آنها مقالاتی برای انتشار در آن مجلات تالیف می کنند قابل قبول و پذیرفتنی است.پژوهشگران با استناد به یک مجله بخصوص در مقالات خود عملا به آن مجله رای می دهند و ضریب تاثیر حکم چوب خط را برای رای آنها دارد.

شکل شماره 1:

A=کل استنادها در سال 2002 به آیتمهای منتشر شده در مجله الف
B=استنادهای سال2002 به آیتمهائی که در مجله الف در فاصله سالهای 2000و2001منتشر شده اند(زیرمجموعه آ است)
C=تعداد مقالات واقعی منتشر شده در مجله الف در سالهای 2000و 2001
B/C =ضریب تاثیر
مثال:فرض کنید در سال 2002 تعداد 3200 استناد به آیتمهای منتشر شده در مجله الف وجود داشته باشد.از این میان 550 استناد به موارد منتشر شده در مجله الف در سالهای 2000و2001 وجود دارند و در طول این  دو سال مجله الف تعداد 72 مقاله منتشر کرده است.
ضریب تاثیر مجله الف در سال 2002=72/550=64/7

ارزیابی های کیفی ارزش علمی مجلات و مقالات بطور گسترده برای ارزیابی و مقایسه پژوهشگران و موسسات مورد استفاده قرار می گیرد.رایجترین مقیاسی که مورد استفاده قرار می گیرد ضریب تاثیر دو ساله است که منعکس کننده تعداد دفعاتی است که هر مقاله در یک مجله در دو سال گذشته مورد استناد واقع شده است.استفاده از این معیار با محدو دیت هائی همراه است ،ضریب تاثیر نشان دهنده کیفیت مجله است نه کیفیت مقالات و در طول زمان نیز تغییر می کند و همچنین رابطه ضعیفی با اعتبار درک شده از آن دارد.مقایسه ساده ضریب تاثیر در تخصصهای مختلف گمراه کننده است. ضریب تاثیر مجلات مروری  اغلب  نسبت به مجلاتی که ارائه دهنده داده های اصلی هستند بیشتر است.مولفین مقالات و سردبیران مجلات می توانند ضریب تاثیر مجله را دستکاری کنند.  با این وجود و بر خلاف تمامی نکات ذکر شده در حال حاضر ضریب تاثیر ساده ترین و مناسب ترین ابزار مقایسه خروجی  مجلات است که بطور وسیعی مورد استفاده قرار گرفته و استفاده از آن توصیه می شود.همانند تمامی معیارها و مقیاسهای اندازه گیری دیگر استفاده از ضریب تاثیر برای تفسیر و تجزیه و تحلیل هر نوع داده ای باید با آگاهی و دقت همراه باشد.

بررسی گسترده ضریب تاثیر مجلات برخی ویژگیهای منسجم را نشان می دهد:

1. مجلات علمی از نظر رتبه بندی از مجلات کلینیکی بالاتر هستند.
2. مجلات انگلیسی زبان نسبت به مجلاتی با سایر زبانها نمره بالاتری دارند.
3. ضریب تاثیر مجلات امریکائی از مجلات اروپائی بیشتر است.
4. مجلاتی که مقالات مروری را منتشر می کنند نسبت به مجلاتی که  حاوی مقالات اصلی  هستند از ضریب تاثیر بیشتری برخوردار هستند.
5. نمره مقالات مروری نسبت به مقالاتی که خود به آنها استناد می کنند بیشتر است.
6. مجلات بسیار معتبر در تخصصهای  مختلف علمی ممکن است ضرایب تاثیر بسیار متفاوت داشته باشند.
7. نمره مقالات روش شناختی  از مقالاتی که فقط داده های جدید را ارائه می کنند بیشتر است.
8. دسترسی آزاد  الکترونیکی به مجلات ضریب تاثیر آنها را افزایش می دهد.
9. حجم مجله یا تعداد مقالات منتشر شده در یک مجله در یک سال

ضریب تاثیر برای ایجاد مقایسه عینی  بین مجلات ساخته شده است و با وجود این محدودیتها باز هم خوب و مطلوب عمل می کنند همانند تمامی معیارهای دیگر گذر از سنجش های کیفی به کمی به نتایج نادرست می انجامد. اگر کسانی که ضریب تاثیر را بکار می برند نقاط قوت و ضعف آن را بدانند و به تفسیرهای نادرست اطلاعات در تجزیه و تحلیل های خود مبادرت نکنند مشکلی بوجود نخواهد آمد، هنگامی که از اطلاعات سوء استفاده گردد اشتباه اجتناب ناپذیذ است.   

تاریخچه:یوجین گارفیلد برای نخستین بار موضوع ضریب تاثیر مجلات را در مجله ساینس در سال 1955 مطرح نمودبا حمایت مالی موسسه ملی سلامت  امریکا نمایه استنادی ژنتیک در سال 1961 منتشر گردید که منجر به انتشار نمایه استنادی علوم  گردید.گارفیلد و ایروینگ اچ شر  به منظور کمک به انتخاب مجلات در کتابخانه ها و موسسات علمی و پژوهشی ضریب تاثیر مجلات را ایجاد نمودند.

منابع و مأخذ:

1-Eugene Garfield,The history and Meaning of the Journal Impact Factor.JAMA,2006:295:90-93.
2-James Neuberger,Christopher Counsel.Impact Factor:uses and abuses.European Journal of Gastroenterology &Hepatology,2002:14:209-211.
3-Somnath,Saha.Impact Factor:a valid measure of journal quality?.Journal of Medical Library Association,2003:91(1):42-46.

4-جانقربانی،محسن.عامل اثر گذار(Impact Factor):عامل اثر گذار چیست؟مجله پژوهشی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی،سال 29،شماره2،صص:117-121(تابستان 84)

ضریب تاثیر یک مجله بسامد  استناد به مقالات آن را در ادبیات علمی منعکس می کند.ضریب تاثیر با تقسیم تعداد استنادهای جاری به مقاله های منتشر شده در یک مجله خاص در دو سال گذشته بر تعداد کل مقالات منتشر شده در آن مجله خاص در همان دوره دو ساله محاسبه می شود.بعنوان مثال ضریب تاثیر سال 2002 برای مجله X با تقسیم کل استنادها در طول سال 2002 به مواردی است که در طول سالهای 2000 و 2001 در مجله X مشاهده شده اند به تعداد مقالات منتشر شده در مجله X در سالهای 2000 و 2001 محاسبه می شود.(شکل 1).ضریب تاثیر در دهه 60 میلادی پس از گسترش بعنوان معیاری کمی در  سنجش کیفیت مجلات مقبولیت یافت.ضریب تاثیر به منظور انتخاب مجلات برای مجموعه کتابخانه مورد استفاده کتابداران قرار می گیرد ،وهمچنین در برخی از کشورها برای ارزشیابی شخصی دانشمندان و موسسات به منظور ارتقاء اهداف آموزشی و تخصیص اعتبارات به کار برده می شود.البته جای تعجب ندارد که برخی از افراد روشهای محاسبه ضریب تاثیر را مورد انتقاد قرار داده اند.با این حال بررسی های تجربی برای نشان دادن صحت و یا عدم صحت سنجش کیفیت مجلات با استفاده از ضریب تاثیر بسیار کمیاب هستند.

استفاده از ضریب تاثیر بعنوان شاخص نشان دهنده کیفیت یک مجله مبتنی بر این نظریه است که بسامد استنادهابطور دقیق اهمیت آن مجله را برای کاربران نهائی مجله مذکور اندازه می گیرد.این نظریه برای مجلاتی که مخاطبین آنها پژوهشگرانی هستند که بسیاری از آنها مقالاتی برای انتشار در آن مجلات تالیف می کنند قابل قبول و پذیرفتنی است.پژوهشگران با استناد به یک مجله بخصوص در مقالات خود عملا به آن مجله رای می دهند و ضریب تاثیر حکم چوب خط را برای رای آنها دارد.

شکل شماره 1:

A=کل استنادها در سال 2002 به آیتمهای منتشر شده در مجله الف
B=استنادهای سال2002 به آیتمهائی که در مجله الف در فاصله سالهای 2000و2001منتشر شده اند(زیرمجموعه آ است)
C=تعداد مقالات واقعی منتشر شده در مجله الف در سالهای 2000و 2001
B/C =ضریب تاثیر
مثال:فرض کنید در سال 2002 تعداد 3200 استناد به آیتمهای منتشر شده در مجله الف وجود داشته باشد.از این میان 550 استناد به موارد منتشر شده در مجله الف در سالهای 2000و2001 وجود دارند و در طول این  دو سال مجله الف تعداد 72 مقاله منتشر کرده است.
ضریب تاثیر مجله الف در سال 2002=72/550=64/7

ارزیابی های کیفی ارزش علمی مجلات و مقالات بطور گسترده برای ارزیابی و مقایسه پژوهشگران و موسسات مورد استفاده قرار می گیرد.رایجترین مقیاسی که مورد استفاده قرار می گیرد ضریب تاثیر دو ساله است که منعکس کننده تعداد دفعاتی است که هر مقاله در یک مجله در دو سال گذشته مورد استناد واقع شده است.استفاده از این معیار با محدو دیت هائی همراه است ،ضریب تاثیر نشان دهنده کیفیت مجله است نه کیفیت مقالات و در طول زمان نیز تغییر می کند و همچنین رابطه ضعیفی با اعتبار درک شده از آن دارد.مقایسه ساده ضریب تاثیر در تخصصهای مختلف گمراه کننده است. ضریب تاثیر مجلات مروری  اغلب  نسبت به مجلاتی که ارائه دهنده داده های اصلی هستند بیشتر است.مولفین مقالات و سردبیران مجلات می توانند ضریب تاثیر مجله را دستکاری کنند.  با این وجود و بر خلاف تمامی نکات ذکر شده در حال حاضر ضریب تاثیر ساده ترین و مناسب ترین ابزار مقایسه خروجی  مجلات است که بطور وسیعی مورد استفاده قرار گرفته و استفاده از آن توصیه می شود.همانند تمامی معیارها و مقیاسهای اندازه گیری دیگر استفاده از ضریب تاثیر برای تفسیر و تجزیه و تحلیل هر نوع داده ای باید با آگاهی و دقت همراه باشد.

بررسی گسترده ضریب تاثیر مجلات برخی ویژگیهای منسجم را نشان می دهد:

1. مجلات علمی از نظر رتبه بندی از مجلات کلینیکی بالاتر هستند.
2. مجلات انگلیسی زبان نسبت به مجلاتی با سایر زبانها نمره بالاتری دارند.
3. ضریب تاثیر مجلات امریکائی از مجلات اروپائی بیشتر است.
4. مجلاتی که مقالات مروری را منتشر می کنند نسبت به مجلاتی که  حاوی مقالات اصلی  هستند از ضریب تاثیر بیشتری برخوردار هستند.
5. نمره مقالات مروری نسبت به مقالاتی که خود به آنها استناد می کنند بیشتر است.
6. مجلات بسیار معتبر در تخصصهای  مختلف علمی ممکن است ضرایب تاثیر بسیار متفاوت داشته باشند.
7. نمره مقالات روش شناختی  از مقالاتی که فقط داده های جدید را ارائه می کنند بیشتر است.
8. دسترسی آزاد  الکترونیکی به مجلات ضریب تاثیر آنها را افزایش می دهد.
9. حجم مجله یا تعداد مقالات منتشر شده در یک مجله در یک سال

ضریب تاثیر برای ایجاد مقایسه عینی  بین مجلات ساخته شده است و با وجود این محدودیتها باز هم خوب و مطلوب عمل می کنند همانند تمامی معیارهای دیگر گذر از سنجش های کیفی به کمی به نتایج نادرست می انجامد. اگر کسانی که ضریب تاثیر را بکار می برند نقاط قوت و ضعف آن را بدانند و به تفسیرهای نادرست اطلاعات در تجزیه و تحلیل های خود مبادرت نکنند مشکلی بوجود نخواهد آمد، هنگامی که از اطلاعات سوء استفاده گردد اشتباه اجتناب ناپذیذ است.   

تاریخچه:یوجین گارفیلد برای نخستین بار موضوع ضریب تاثیر مجلات را در مجله ساینس در سال 1955 مطرح نمودبا حمایت مالی موسسه ملی سلامت  امریکا نمایه استنادی ژنتیک در سال 1961 منتشر گردید که منجر به انتشار نمایه استنادی علوم  گردید.گارفیلد و ایروینگ اچ شر  به منظور کمک به انتخاب مجلات در کتابخانه ها و موسسات علمی و پژوهشی ضریب تاثیر مجلات را ایجاد نمودند.

منابع و مأخذ:

1-Eugene Garfield,The history and Meaning of the Journal Impact Factor.JAMA,2006:295:90-93.
2-James Neuberger,Christopher Counsel.Impact Factor:uses and abuses.European Journal of Gastroenterology &Hepatology,2002:14:209-211.
3-Somnath,Saha.Impact Factor:a valid measure of journal quality?.Journal of Medical Library Association,2003:91(1):42-46.

4-جانقربانی،محسن.عامل اثر گذار(Impact Factor):عامل اثر گذار چیست؟مجله پژوهشی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی،سال 29،شماره2،صص:117-121(تابستان 84)